Yetkili olmayan mahkeme işlemleri hükümsüz sayılır mı?

Yetkili (görevli) olmayan hâkim veya mahkeme tarafından yapılan işlemlerin hükümsüz sayılıp sayılmayacağı, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) ilgili maddelerinde iki ayrı şekilde düzenlenmiştir:

1. Görevsiz Mahkemenin İşlemleri:

    ◦ Yenilenmesi mümkün olmayanlar dışında, görevli olmayan hâkim veya mahkemece yapılan işlemler hükümsüzdür. (CMK Madde 7)

2. Yetkisiz Mahkemenin İşlemleri (Yer bakımından yetki):

    ◦ Yetkili olmayan hâkim veya mahkemece yapılan işlemler, sadece yetkisizlik nedeniyle hükümsüz sayılmaz. (CMK Madde 20)

Açıklamalar

Bu hükümler arasındaki temel fark, "görev" ve "yetki" kavramlarının ayrımına dayanır:

• Görev (İş Hükümsüzdür): Bir davanın niteliği gereği (örneğin, Ağır Ceza Mahkemesi yerine Asliye Ceza Mahkemesinin bakması gerektiği gibi), kanunla belirlenen görevli mahkemenin dışındaki bir mahkeme (görevsiz mahkeme) tarafından yapılan işlemler, yenilenebilir durumda değillerse, hükümsüzdür.

• Yetki (İş Hükümsüz Sayılmaz): Bir mahkemenin (yer bakımından) yetkili olmaması (örneğin, suçun işlendiği yer mahkemesi değil de başka bir yer mahkemesi olması) durumunda yapılan işlemler, sadece bu yetkisizlik sebebiyle hükümsüz sayılmaz.

Dolayısıyla, mahkeme yetkili değilse, işlemler hükümsüz sayılmaz; ancak mahkeme görevli değilse, yenilenemeyecek olan işlemler hükümsüzdür.

Ek Bilgi: Gecikmesinde Sakınca Bulunan Haller

Bir hâkim veya mahkeme, yetkili olmasa bile, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, yargı çevresi içerisinde gerekli işlemleri yapabilir.